, Create your own banner at mybannermaker.com!


Strona startowa
ZAKUPY-sklep online
EBOOKI,KSIĄŻKI
WYPROMUJ SWOJĄ STRONĘ
KARTONY
WLATCY MUCH
MUZYKA
HUMOR
ROZRYWKA
TU SOBIE POOGLADASZ
ZDJĘCIA
ROZNOSCI
=> PROGRAM TV
=> POGODA
=> WYNIKI LOTTO
=> MAPA ŚWIATA I POLSKI
=> CZAS NA ŚWIECIE
=> ENCYKLOPEDIA
=> KALENDARIUM
=> REPERTUAR KIN
=> GIEŁDA,KURSY WALUT
=> TEMPERATURA NA ŚWIECIE
=> ZUMI.PL
=> Horoskop na wesoło
=> HOROSKOP
=> KATALOGI STRON
=> Praktyczne rady w kuchni
=> PRZEPISY,PRZEPIS DNIA
=> POZYCJA STRONY W GOOGLE
=> KONWERTER JEDNOSTEK
=> TWOJA KSIĄŻKA TELEF.
=> TEST SZYBKOŚCI ŁĄCZA
=> KALENDARZ CIĄŻOWY
=> SYNONIMIZER SŁÓW
WIADOMOSCI,WYDARZENIA
BRAMKI SMS-DARMOWE
BRAMKA EMAIL I GG
TAPETY NA PULPIT
SŁOWNIKI
KALKULATORY
CIEKAWOSTKI
CZY WIESZ,ŻE...?
FILMY -opisy,recenzje
DIETA-WSZYSTKO O NIEJ
PRZYDATNE
ŻYCZENIA GOTOWE
Partnerzy-wasze linki
Tytuł nowej strony

, , , ,

Ważniejsze daty z historii nauki Drukuj E-mail
Okres Opis Dziedzina
4000–3000 p.n.e. Cywilizacji Sumerów w Mezopotamii, uznawanej za początek cywilizacji zachodniej, znane są m.in. jednostki ciężaru i jednostki pieniężne. Matematyka
3000–2000 p.n.e. W Egipcie i Mezopotamii, a także w Chinach, Indiach i Ameryce Środkowej powstają początki arytmetyki, algebry, geometrii i astronomii (matematyka czysto empiryczna bez sformułowanych ogólnie twierdzeń i dowodów). Matematyka
3000–2000 p.n.e. Powstają pierwsze kalendarze i mapy gwiazdozbiorów. Astronomia
2000–1500 p.n.e. W Mezopotamii powstają tablice matematyczne i teksty zadań na glinianych tabliczkach klinowych. Matematyka
2000–1000 p.n.e. Pierwsze świadectwo anatomii, fizjologii i medycyny egipskiej — papirus Smitha Medycyna
XVII w. p.n.e. Pierwsze świadectwo arytmetyki i geometrii egipskiej — papirus Rhinda Matematyka
XVI w. p.n.e. Pierwsze świadectwo farmacji egipskiej (lista ok. 900 leków) — papirus Ebersa Medycyna
ok 1100 p.n.e. Po raz pierwszy zostaje wyznaczone nachylenia ekliptyki do równika (Chiny). Astronomia
1 poł. VI w. p.n.e. Tales z Miletu formułuje pierwsze twierdzenia ogólne w matematyce; próbuje wyjaśnić obserwowane zjawiska naturalne przez przemiany jednej substancji (wody). Metodologia, Matematyka, Fizyka
2. poł. VI w.–V w. p.n.e. Szkoła pitagorejska wprowadza relacje numeryczne do filozofii przyrody; sformułowana zostaje hipoteza kulistości Ziemi. Metodologia, Fizyka
VI/Vw. p.n.e. Parmenides z Elei pierwszy systematycznie stosuje metodę dedukcyjną. Logika, Metodologia
V w. p.n.e. Herodot, Tukidydes zapoczątkowują historiografię. Historia
VI–III w. p.n.e. Herodot, Arystoteles, Dikajarch, Eratostenes z Cyreny zapoczątkowują geografię. Nauki o Ziemi
V–IV w. p.n.e. Leukippos i Demokryt z Abdery formułują atomistyczną teorię budowy materii. Fizyka
V–IV w. p.n.e. Hipokrates zapoczątkowuje medycynę grecką. Medycyna
IV w. p.n.e. Arystoteles dokonuje pierwszej klasyfikacji nauk; wyodrębnia logikę i metodologię nauk; tworzy pierwszy system logiki formalnej; rozwija nauki o państwie i społeczeństwie, tworzy pierwszy układ systematyczny zwierząt i roślin, pierwsze całościowe opracowanie wiedzy zoologicznej z zakresu anatomii, embriologii, fizjologii i systematyki. Logika, Metodologia, Biologia, Socjologia, Polityka
IV–III w. p.n.e. Powstaje pierwszy system logiki zdań (szkoła megarejska i stoicka); Filon z Megary podaje definicję implikacji, zostają wprowadzone inne funkcje prawdziwościowe (negacja, koniunkcja i alternatywa), a także schematy inferencyjne (Chryzyp z Soloj). Logika
ok. 300 p.n.e. Teofrast z Eresos tworzy podstawy botaniki (opisy ok. 500 gatunków roślin w dziele De historia plantrum). Biologia
ok. 325 p.n.e. Euklides tworzy pierwszy aksjomatyczny system geometrii, a także podstawy optyki geometrycznej. Metodologia, Matematyka, Fizyka
III w. p.n.e. Archimedes tworzy podstawy statyki i hydrostatyki (prawo dźwigni i równi pochyłej), wprowadza metody matematyczne do fizyki; pisze prace o przekrojach stożków i powierzchni kół; opracowuje metodę wyczerpywania (pierwowzór rachunku całkowego). Fizyka, Matematyka
III w. p.n.e. Arystarch z Samos (Grecja) formułuje hipotezę o ruchu Ziemi wokół Słońca (pierwsza hipoteza heliocentryczna). Astronomia
ok. 240 p.n.e. Eratostenes z Cyreny (Grecja) dokonuje pomiaru długości południka ziemskiego. Astronomia
III–II w. p.n.e. W Aleksandrii i Pergamonie zostaje zapoczątkowana filologia naukowa. Filologia
ok. 60 Pliniusz Starszy w dziele Historia Naturalis podaje w ujęciu encyklopedycznym całokształt wiedzy przyrodniczej starożytności (m.in. spis ok. 1000 gatunków roślin). Nauczanie, Biologia
II w. Klaudiusz Ptolemeusz (Grecja) zapoczątkowuje trygonometrię; opracowuje system geocentryczny; rozwija starożytną astronomię, kartografię i geografię matematyczną. Matematyka, Astronomia
2 poł. II w. Galen, najwybitniejszy lekarz starożytności, tworzy podstawy anatomii i fizjologii; zapoczątkowuje fizjologię eksperymentalną; bada czynności układu nerwowego i naczyń krwionośnych; opisy dotyczące anatomii człowieka opiera na badaniach anatomicznych małp i świń; zapoczątkowuje farmację europejską (nowe formy leków — wyciągi i nalewki). Medycyna, Biologia
V–VI w. Boecjusz dokonuje próby przyswojenia myśli greckiej, pisząc komentarze do Platona i Arystotelesa. Nauczanie
VIII w. Przy poparciu Karola Wielkiego (renesans karoliński) powstaje europejski system oświatowy. Nauczanie
VIII w. Arabowie przejmują zdobycze matematyki indyjskiej. Matematyka
IX w. Alchwarizmi tworzy podstawy algebry jako samodzielnej gałęzi nauki. Matematyka
IX–XI w. Powstają szkoły przyklasztorne w Auxerre, Reims, Fleury, St.Gallen, Paryżu, Chartres, Tours. Nauczanie
1 poł. XI w. Awicenna pisze encyklopedyczny Kanon Medycyny. Medycyna
1088 Powstaje uniwersytet w Bolonii. Nauczanie
XI–XII w. Zdobycze nauki greckiej są przyswajane, za pośrednictwem przekładów arabskich, nauce europejskiej. Nauczanie
XII w. W Chartres powstaje pierwsza szkoła naukowa średniowiecza. Nauczanie
XII–XIII w. R. Grosseteste, R. Bacon (szkoła oksfordzka), Albert Wielki zapoczątkowują empiryczne przyrodoznawstwo w średniowiecznej Europie. Fizyka, Metodologia
XII–XIII w. Powstają uniwersytety w Paryżu, Oxfordzie, Cambridge. Nauczanie
1202 Leonard z Pizy (Fibonacci) wprowadza do nauki europejskiej arabski, pozycyjny, dziesiątkowy system liczbowy. Matematyka
XIII–XIV w. Następuje rozwój logiki zdań: Piotr Hiszpan, Duns Szkot podają wzajemne relacje funkcji prawdziwościowych (później nazwane prawami de Morgana), W. Ockham tworzy tzw. naukę o konsekwencjach (t.j. o związkach wynikania). Logika
XV–XVI w. Erazm z Rotterdamu, J. Reuchlin, G. Bude, J.C. i J.J. Scalingerowie i inni zapoczątkowują nowożytną filologię. Filologia
XV–XVI w. L. Valla, N. Machiavelli zapoczątkowują krytyczną historiografię nowożytną i naukę o państwie. Polityka, Historia
XV–XVI w. V. da Gama, K. Kolumb, F. Magellan i inni dokonują wielkich odkryć geograficznych. Nauki o Ziemi
1 poł. XVI w. Paracelsus zapoczątkowuje chemię medyczną (jatrochemię). Medycyna
XVI–XVII w. Th. Mun, J.B. Colbert i inni podejmują pierwszą próbę teoretycznej interpretacji prawidłowości występujących w gospodarce narodowej (merkantylizm). Ekonomia
1543 M. Kopernik w dziele De revolutionibus orbium coelestium formułuje teorię heliocentryczną. Astronomia
1543 A.Vesalius dziełem De humani corporis fabrica ... zapoczątkowuje nowożytną anatomię; sekcje ciała ludzkiego pozwalają skorygować błędne opisy Galena. Medycyna
1545 G. Cardano przedstawia ogólną metodę rozwiązywania równania 3-go stopnia; wprowadza liczby urojone. Matematyka
XVI w. Mercator, Orteliusz, W.J. Blaeu tworzą nowoczesną kartografię. Nauki o Ziemi
XVI w. M. Servet opisuje mały obieg krwi (płucny). Biologia, Medycyna
2 poł. XVI w. K. Gesner zbiera całość wiedzy zoologicznej od czasów starożytnych. Biologia
1570 Tycho de Brache dokonuje obserwacji pozycyjnych planet, istotnych dla weryfikacji systemu heliocentrycznego. Astronomia
1583 A. Cesalpino w dziele De plantis libri XVI przedstawia próbę sklasyfikowania świata roślin na podstawie budowy owoców i nasion, zapoczątkowując powstanie morfologii i systematyki morfologicznej. Biologia
1600 Początki nauki o elektryczności; W. Gilbert przeprowadza pierwsze badania nad magnetyzmem; wysuwa hipotezę magnetyzmu ziemskiego. Fizyka, Nauki o Ziemi
1602 U. Aldrovandi pierwszym dziełem o owadach zapoczątkowuje entomologię. Biologia
1602–1609 Galileusz wprowadza metody eksperymentalne do przyrodoznawstwa; formułuje zasadę względności ruchu, odkrywa prawo swobodnego spadania ciał i poprawny związek między siłą a ruchem ciał; stosuje lunety do obserwacji astronomicznych. Fizyka, Astronomia, Metodologia
1609–1618 J. Kepler odkrywa prawa ruchu planet. Astronomia
1620–1623 F. Bacon formułuje reguły redukcyjnych metod myślenia (indukcja eliminacyjna), dokonuje klasyfikacji nauk; tworzy program uprawiania nauki empirycznej, indukcyjnej, związanej z praktyką. Logika, Metodologia
1625–1642 H. Grotius, Th. Hobbes tworzą pierwsze rozwinięte systemy nauki o państwie i prawie, a także podstawy nauki prawa międzynarodowego. Socjologia, Prawo
1626–1637 R. Descartes formułuje zasady metody myślenia opartej na wzorach rozumowania matematycznego. Metodologia
1628 W. Harvey opisuje całościowo krążenie krwi. Medycyna, Biologia
1637 R. Descartes (niezależnie P. Fermat) tworzy podstawy geometrii analitycznej. Matematyka
1643 E. Toricelli wykazuje istnienie ciśnienia atmosferycznego. Fizyka
1650 B. Varenius tworzy nowożytną geografię, w dziele Geographia generalis ... przedstawia syntetyczny pogląd geograficzny na Ziemię. Nauki o Ziemi
1651 W. Harvey zapoczątkowuje współczesną embriologię. Biologia
ok. poł. XVII w. P. Fermat formułuje pierwsze twierdzenia rachunku różniczkowego; powstaje teoria liczb. Matematyka
1654–1657 B. Pascal, P. Fermat tworzą podstawy matematycznej teorii prawdopodobieństwa. Matematyka
1656 M. Boym wydaje dzieło Flora sinensis — pierwszą florę Chin. Biologia
ok. 1660; 1660 F.M. Grimaldi po raz pierwszy obserwuje dyfrakcję światła. Fizyka
1661 R. Boyle publikuje dzieło The Sceptical Chymist, w którym określa pierwiastki chemiczne jako proste trwałe substancje nie dające się rozłożyć na części składowe; rozwija jakościową analizę chemiczną. Chemia
1661–1662 R. Boyle (niezależnie E. Mariotte — 1676) formułuje prawo proporcjonalności objętości i ciśnienia gazu w przemianie izotermicznej. Fizyka
1662–1666 Powstają pierwsze towarzystwa naukowe — Royal Society of London for the Promotion of Natural Knowledge (1662), AcadĂŠmie des Sciences de Paris (1666). Nauczanie
1665–1667 R. Hook odkrywa i opisuje komórkę roślinną. Biologia
1668 F. Redi podaje pierwszy dowód przeciw teorii samorództwa (doświadczenia m.in. z mięsem skażonym jajami muchy mięsnej). Biologia
2. poł XVII w. A. von Leeuwenhoek odkrywa świat mikroorganizmów przy użyciu udoskonalonego przez siebie mikroskopu; badania struktury tkanek roślinnych i zwierzęcych za pomocą mikroskopu; powstają pierwsze opisy bakterii, pierwotniaków i plemników. Biologia
1672 I. Newton formułuje korpuskularną teorię światła Fizyka
1675–1714 G.W.Leibniz, I. Newton tworzą podstawy analizy matematycznej (rachunek różniczkowy i całkowy). Matematyka
1675, 1682 M. Malpighi i N. Grew tworzą podstawy anatomii roślin, M. Malphigi tworzy podstawy anatomii mikroskopowej, odkrywa naczynia włosowate. Biologia
1676 O. Römer stwierdza, że prędkość światła jest skończona. Fizyka
XVII–XVIII w. Bollandyści, J. Mabillon i inni rozwijają źródłoznawstwo i nauki pomocnicze historii. Historia
ok. 1680; 1680 G.W. Leibniz dokonuje pierwszej próby stworzenia logiki symbolicznej. Logika
1687 I. Newton podaje matematyczne sformułowanie zasad dynamiki, tworząc podstawy mechaniki teoretycznej, a także formułuje prawa powszechnego ciążenia. Fizyka, Astronomia
1690 Ch. Huygens podaje falową teorię światła. Fizyka
1693 J. Ray wprowadza po raz pierwszy pojęcie gatunku, opisuje wiele tysięcy gatunków roślin. Biologia
1694 R.J. Camerarius wykazuje doświadczalnie istnienie płci u roślin kwiatowych. Biologia
1697 G.E. Stahl wysuwa hipotezę flogistonu. Chemia
1718 E. Halley (W. Brytania) odkrywa ruchy własne gwiazd. Astronomia
1725 G. Vico zapoczątkowuje historyzm w badaniach społecznych. Socjologia, Historia
1727 S. Hales dziełem Vegetable Staticks zapoczątkowuje fizjologię roślin. Biologia
1735–1753 C. von LinnĂŠ (K. Linneusz) w dziele Species plantarum tworzy pierwszy uporządkowany i jednolity, choć sztuczny (oparty na liczbie pręcików i słupków), układ systematyczny świata roślin, a także pierwszy uporządkowany i jednolity układ systematyczny świata zwierząt; na trwałe wprowadza dwumienne łacińskie nazewnictwo gatunków. Biologia
1727–2. poł. XVIII w. S. Hales, J. Priestley, J. van Ingenhousz zapoczątkowują badania nad fotosyntezą. Biologia
1728 J. Bradley (W. Brytania) odkrywa aberrację światła. Astronomia
1738 D. Bernoulli formułuje podstawy hydrodynamiki, zapoczątkowuje kinetyczną teorię gazów. Fizyka
1738–1748 Rozpoczynają się prace wykopaliskowe w Herkulanum i Pompei. Historia
1740 Ch. Bonnet odkrywa partogenezę (u mszyc); tworzy koncepcję drabiny jestestw. Biologia
2. poł XVIII w. F. Quesnay i inni tworzą fizjokratyzm, pierwszą szkołę ekonomii politycznej. Ekonomia
2. poł XVIII w.–pocz.XIX w. A. Smith, D. Ricardo tworzą szkołę klasyczną w ekonomii politycznej; powstaje teoria wartości opartej na pracy. Ekonomia
1743–1788 L. Euler, J.L. Lagrange, J. D'Alembert, D. Bernoulli, P.S. Laplace i inni rozwijają mechanikę układu punktów materialnych, ciała sztywnego i hydrodynamiki. Fizyka
1744–1775 L. Euler rozwija analizę matematyczną, trygonometrię, matematyczne podstawy fizyki i techniki, rachunek wariacyjny. Matematyka, Fizyka
1748 M.W. ÂŁomonosow (niezależnie 1777 — A.L. Lavoisier) odkrywa zasadę zachowania masy w reakcjach chemicznych. Chemia, Fizyka
1757–1766 A. von Haller w dziele Elementa physiologiae corporis humani zbiera całą ówczesną wiedzę o działaniu i budowie organizmu ludzkiego, tworząc podstawy współczesnej fizjologii człowieka. Biologia, Medycyna
1759 C.F. Wolff w dziele Theoria generationis dostarcza naukowego udokumentowania teorii epigenezy i obala teorię preformacji, dając podstawy nowoczesnej embriologii. Biologia
ok.1760; 1760 L. Spallanzani przeprowadza pierwsze doświadczenia obalające koncepcję samorództwa. Biologia
1761–1766 J.G. Koelreuter pracuje nad zagadnieniem płciowości roślin kwiatowych; otrzymuje pierwsze mieszańce międzygatunkowe. Biologia
1770–1774 J. Priestley (niezależnie od K.W. Scheelego) odkrywa tlen i wykazuje, że jest on produkowany przez rośliny i zużywany przez zwierzęta. Biologia, Biochemia
1771–1785 Ch. Coulomb (niezależnie H. Cavendish) prowadzi pionierskie prace z elektrostatyki; formułuje podstawowe prawa elektrostatyki. Fizyka
1773 G.F. Rouelle uzyskuje mocznik z moczu. Biochemia
1770–1779 K.W. Scheele izoluje glicerol z oliwy, z materiału biologicznego kwas cytrynowy, mlekowy i moczowy. Biochemia
1777 A.L. Lavoisier wyjaśnia proces spalania jako łączenie się substancji z tlenem (obalając teorię flogistonu). Chemia
1779 J. Igenhousz odkrywa zjawisko asymilacji dwutlenku węgla i oddychanie u roślin. Biologia
1780 L. Spallanzani podaje kolejny dowód przeciw teorii samorództwa (doświadczenia ze sterylnymi naparami z ziół). Biologia
1780–1789 A. Lavoisier wyjaśnia oddychanie komórkowe jako proces utleniania; udowadnia doświadczalnie, że tlen jest niezbędny do życia zwierząt. Biologia, Biochemia
1782 R.J. Haüy tworzy podstawy krystalografii. Fizyka
1783 L. Spallanzani wykazuje trawiące działanie soku żołądkowego na mięso; wysuwa teorię, że żołądkowe trawienie białek jest procesem chemicznym. Biochemia
1786–1799 L. Galvani, A. Volta odkrywają i interpretują zjawiska elektryczne w organizmach zwierząt. Biologia, Fizyka
1786–1799 A. Volta konstruuje pierwsze ogniwo elektryczne. Fizyka
1789 A.L. de Jussieu, na podstawie wcześniejszych badań B. de Jussieu, w dziele Genera plantarum ... formułuje podstawy pierwszego naturalnego (filogenetycznego) układu systematycznego świata roślin. Biologia
ok. 1778–1810 B. Rumford, H.B. Davy odkrywają związek ciepła z pracą mechaniczną. Fizyka
1793 K. Spengler odkrywa zjawisko zapylania kwiatów przez owady, zapoczątkowując biologię kwiatu. Biologia
1793–1811 J.B. Richter 1793 formułuje prawo stosunków równoważnikowych, J.L. Proust 1799 stosunków stałych, J. Dalton 1803 stosunków wielokrotnych, J.L. Gay-Lussac 1811 stosunków objętościowych (prawa stechiometryczne), tworząc podstawy chemii ilościowej. Chemia
1800–1805 G. Cuvier tworzy podstawy anatomii porównawczej i paleontologii. Biologia
1800–1804 J. Senebier, N.Th. Saussure odkrywają, że rośliny zielone syntetyzują związki organiczne z dwutlenku węgla i wody. Biologia
1802–1805 P.A. Latreille zbiera i opracowuje całościowo wiedzę z zakresu anatomii, morfologii i warunków życia stawonogów, zwłaszcza owadów. Biologia
1.poł. XIX w. A.L. Cauchy formułuje teorię funkcji analitycznych. Matematyka
1.poł. XIX w. C.F. Gauss rozwija algebrę, teorię liczb, geometrię, teorię równań różniczkowych i teorię potencjału. Matematyka
1803 J. Dalton formułuje teorię atomistyczną, wg której pierwiastki chemiczne składają się z atomów mających określoną masę i rozmiary. Chemia, Fizyka
1803–1811 Th. Young odkrywa interferencję, a E. Malus polaryzację światła. Fizyka
1802–1857 G.F. Grotefend, H.C. Rawlison i inni odczytują pismo klinowe. Historia
1804 N.Th. de Saussure inicjuje eksperymentalne badania nad pobieraniem przez rośliny pokarmów mineralnych z gleby; udowadnia, że roślina pobiera azot nie z powietrza, lecz z gleby, przeprowadza bilans stechiometryczny przemiany gazowej w fotosyntezie, stwierdza udział wody w fotosyntezie. Biologia, Biochemia
1804–1811 Jędrzej Śniadecki rozwija pogląd o krążeniu materii w przyrodzie i o jedności przyrody. Biologia
1805 L.N. Vauqulein i P.J. Robiquet jako pierwsi izolują aminokwas asparginę. Biochemia
1805–1817 A. von Humboldt prowadzi pionierskie prace dotyczące geografii roślin. Biologia
1808 J. Dalton, A. Avogadro di Quaregna tworzą podstawy współczesnej teorii atomistycznej budowy materii. Fizyka
1809 J.B. Lamarck dokonuje próby całościowego ujęcia świata organizmów żywych, tworząc pierwszą udokumentowaną teorię ewolucji uzasadniającą zmienność organizmów i wyjaśniającą mechanizm powstawania gatunków. Biologia
1804–1837 B. Bolzano zapoczątkowuje współczesną teorię kwantyfikatów. Logika
1811 A. Avogadro di Quaregna wysuwa hipotezę o istnieniu cząsteczek jako najmniejszej ilości substancji zdolnej do występowania w stanie wolnym. Chemia
1812 P.S. Laplace rozwija teorię prawdopodobieństwa. Matematyka
1812 G. Cuvier formułuje teorię kolejnych katastrof na Ziemi jako przyczyny wygasania gatunków (w ich miejsce miałyby powstawać nowe gatunki); wykrywa zasadę korelacji (współzależności budowy i funkcji poszczególnych części organizmu), tworzy podstawy anatomii porównawczej i paleozoologii. Biologia
1815–1829 J.B. Lamarck w dziele Histoire naturelle des animaux sans vertebres przedstawia pierwszy układ systematyczny świata zwierząt oparty na ogólnej koncepcji drzewa genealogicznego. Biologia
1816 F. Bopp tworzy podstawy gramatyki porównawczej języków indoeuropejskich. Językoznawstwo
1817 A.P. de Candolle rozpoczyna wydawanie wielkiego dzieła Systeme naturel de VĂŠgĂŠtaux (od 1824 pt. Prodromus systematis naturalis), w którym rozwija i udoskonala naturalny system roślin zapoczątkowany przez A.L. de Jussieu. Biologia
1817–1859 K. Ritter dokonuje syntezy wiedzy geograficznej o Ziemi z punktu widzenia „antropocentrycznego”. Nauki o Ziemi
1818–1830 Th. Young, A.J. Fresnel rozwijają falową teorię światła. Fizyka
1820 H.Ch. Oersted odkrywa pole magnetyczne wytwarzane przez prąd elektryczny, tj. związek elektryczności z magnetyzmem. Fizyka
1820 A.M. Ampère odkrywa wzajemne oddziaływanie przewodników, przez które płynie prąd elektryczny. Fizyka
  J.F. Champollion odczytuje hieroglify egipskie. Historia
1822 A. Cauchy, B.P. Capeyron i inni tworzą początki teorii sprężystości. Fizyka
1823 G.B. Amici odkrywa istnienie łagiewki pyłkowej. Biologia
1824–1832 C.F. Gauss, J. Bolyai, M. ÂŁobaczewski formułują pierwsze systemy geometrii nieeuklidesowych. Matematyka, Fizyka
1827–1837 K.E. von Baer odkrywa komórkę jajową ssaków; formułuje tzw. prawo rozwojowe Baera, tworząc początki nowoczesnej embriologii porównawczej. Biologia
1827–1837 J. von Liebig, F. Wöhler, J.B.A. Dumas tworzą podstawy chemii organicznej. Chemia
1828 F.W. Wöhler po raz pierwszy syntetyzuje związek organiczny — mocznik z nieorganicznych substancji, obalając pogląd o warunkowaniu procesów fizjologicznych przez nieokreśloną „siłę życiową” (teoria vis vitalis). Chemia, Biochemia
1830–1833 Ch. Lyell formułuje teorię ewolucji geologicznej, przeciwstawiając aktualizm katastrofizmowi. Nauki o Ziemi
1831 M. Faraday odkrywa indukcję elektromagnetyczną. Fizyka
1831 R. Brown odkrywa istnienie jądra komórkowego, zapoczątkowując cytologię roślin. Biologia
1833 A. Payen i J.F. Persoz postulują centralne znaczenie enzymów w biologii. Biochemia
1833–1834 M. Faraday ogłasza prawa elektrolizy, stanowiące podstawę elektrochemii. Chemia
1834 W.R. Hamilton formułuje zasadę najmniejszego działania. Fizyka
1835 J.J. Berzelius publikuje teorię elektrostatycznej budowy związków nieorganicznych. Chemia
1836 Ch.J. Thomsen wprowadza chronologię pradziejową (epoka kamienia, brązu i żelaza). Historia
1836–1839 J.J. Berzelius, J. Liebig wyjaśniają fermentację jako proces enzymatyczny. Biologia, Biochemia
1837 M. Faraday wprowadza pojęcie pola fizycznego. Fizyka
1837–1860 Vaucher, Thuret i inni odkrywają płciowość u glonów, Ch.G. Ehrenberg, Tulasne i inni u grzybów. Biologia
1838 G.J. Mulder przeprowadza pierwsze systematyczne badania białek. Biologia, Biochemia
1838–1839 M.J. Schleiden, Th. Schwann formułują teorię budowy komórkowej organizmów. Biologia
1838–1841 Ch. G. Ehrenberg, F. Dujardin tworzą podstawy nauki o pierwotniakach (protozoologii). Biologia
1839 A. Compte formułuje program socjologii jako „nauki pozytywnej”. Socjologia
1840 G.H. Hess wykazuje związek między efektami cieplnymi reakcji, co umożliwia sformułowanie I i II zasady termodynamiki. Chemia, Fizyka
1840 L. Liebig formułuje teorię mineralnego odżywiania się roślin. Biologia
1842–1843 J.R. Mayer, J.P. Joule formułują I zasadę termodynamiki. Fizyka
1843–1854 J.B. Boussingault, rozwijając badania Th. de Saussure'a, wyjaśnia doświadczalnie podstawy asymilacji węgla przez rośliny oraz znaczenie niektórych pierwiastków zawartych w glebie, zwłaszcza azotu. Biologia
1844–1846 C.W. Nägeli prowadzi podstawowe prace z zakresu anatomii roślin. Biologia
1850–1865 H. Helmholtz, W. Thomson, R.E. Clausius formułują II zasadę termodynamiki (podaną 1824 przez N.L.S. Carnota). Fizyka
1845–1851 H. von Mohl ogłasza prace dotyczące powstawania i budowy tkanek roślinnych. Biologia
1845–1862 A. von Humboldt dokonuje w dziele Kosmos, czyli rys fizyczny opisu świata syntezy przyrodniczo-geograficznej wiedzy o Ziemi. Nauki o Ziemi
1846 W.T. Morton używa eteru, J.Y. Simpson 1847 chloroformu, tworząc początki anestezjologii. Medycyna
1846 J.G. Galle (Niemcy) odkrywa Neptuna na podstawie obliczeń U.J. Le Vernera (Francja) i J.C. Adamsa (W. Brytania). Astronomia
1847 G. Boole (niezależnie A. De Morgan) dokonuje algebraizacji logiki. Logika
1848 R. Leuckart udoskonala układ systematyczny zwierząt, tworzy podstawy parazytologii jako odrębnej nauki. Biologia
1848 M.H. Leszczyc-Sumiński odkrywa płciowe rozmnażanie się paproci. Biologia
1849 W. Hofmeister wykazuje, że zarodek roślinny powstaje z udziałem komórki jajowej. Biologia
1850 W. Hofmeister odkrywa i opisuje zjawisko przemiany pokoleń u roślin. Biologia
poł. XIX w. R. Owen opracowuje i ugruntowuje pojęcie analogii i homologii narządów. Biologia
poł. XIX w. J. Dzierżoń odkrywa dzieworództwo u pszczół; tworzy naukowe podstawy pszczelarstwa. Biologia
poł. XIX w. J.P. Müller zapoczątkowuje fizjologię porównawczą. Biologia
1850–1855 R. Remak ugruntowuje teorię listków zarodkowych. Biologia
1854 B. Riemann opracowuje ogólne nieeuklidesowe geometrie przestrzeni, tworząc podstawy geometrii różniczkowej. Matematyka, Fizyka
1854 K. Gegenbaur ugruntowuje kierunek ewolucyjny w anatomii porównawczej. Biologia
1854–1859 G.R. Kirchhoff, R.W. Bunsen opracowują metody analizy widmowej. Fizyka
1855–1865 C. Bernard dokonuje podstawowych odkryć w zakresie przemiany materii, rozwijając fizjologię eksperymentalną; określa rolę wątroby w przemianie cukrów, odkrywa trawienne własności soku trzustkowego, izoluje z wątroby glikogen i udowadnia, że jest on przekształcany do glukozy występującej we krwi. Medycyna, Biologia, Biochemia
1856–1868 R.E. Clausius, A.K. Krönig, J.C. Maxwell, L.E. Boltzmann formułują kinetyczną teorię materii; zapoczątkowując rozwój fizyki statystycznej. Fizyka
1857–1865 A.M. Butlerow, F.A. KekulĂŠ tworzą teorię budowy związków organicznych. Chemia
1858 S. Cannizzaro wysuwa tezę o niepodzielności atomów i podzielności cząsteczek. Chemia
1858 R. Virchow tworzy podstawy patologii komórkowej. Biologia
1859 Ch.R. Darwin formułuje teorię ewolucyjnego powstawania gatunków w drodze doboru naturalnego; tę samą teorię podaje jednocześnie A.R. Wallace. Biologia
1860–1885 L. Pasteur, R. Koch tworzą podstawy mikrobiologii, etiologii chorób zakaźnych i immunologii, wyjaśniają procesy fermentacji, rozwijają metody szczepień ochronnych. Medycyna, Biologia
1861 M.J. Schultze podaje nowoczesną definicję komórki, wykazuje znaczenie protoplazmy jako podłoża procesów życiowych. Biologia
1861 A.M. Butlerow wykazuje zależność właściwości chemicznych związków organicznych od struktury ich cząsteczek. Chemia
1862–1864 J.P. Sachs dowodzi, że skrobia powstaje w wyniku fotosyntezy. Biochemia
1863 Th.H. Huxley po raz pierwszy odnosi teorię ewolucji Ch.R. Darwina także do człowieka; ustala pochodzenie płazów od ryb, a ptaków od gadów; zapoczątkowuje kierunek ewolucyjny w naukach zoologicznych. Biologia
1864 F. Hoppe-Seyler pierwszy krystalizuje białko hemoglobinę. Biochemia
1864 F. Müller wykrywa zasadę, którą 1866 E. Haeckel formułuje, rozwija i nazywa prawem biogenetycznym. Biologia
1864–1873 J.C. Maxwell formułuje podstawy elektrodynamiki. Fizyka
1865 F.A. KekulĂŠ podaje strukturę cząsteczki benzenu. Chemia
1865–1871 A.O. Kowalewski tworzy naukowe podstawy embriologii porównawczej; dowodzi homologii listków zarodkowych bezkręgowców i kręgowców. Biologia
1866 E. Haeckel uogólnia i formułuje prawo biogenetyczne (wykryte 1864 przez F. Müllera) jako podstawową zasadę rozwoju organizmów zwierzęcych. Biologia
1866 G.J. Mendel odkrywa podstawowe prawa dziedziczenia (zapoznane do 1900), stanowiące podstawę naukowej genetyki. Biologia
1867 G.M. Guldberg i P. Waage odkrywają prawo działania mas. Chemia
1869 D.I. Mendelejew odkrywa prawo okresowości pierwiastków chemicznych i zestawia znane ówcześnie pierwiastki w tablicę (okresowy układ pierwiastków). Chemia
1869 S. Schwendener odkrywa dualną naturę porostów. Biologia
1869 F. Miescher wykrywa kwasy nukleinowe. Biologia, Biochemia
1871–1875 K.A. Timiriaziew odkrywa znaczenie chlorofilu i wyjaśnia rolę poszczególnych barw widma słonecznego w energetyce procesu fotosyntezy. Biologia
1872 E.F.W. Pflüger dowodzi, że tlen jest używany przez wszystkie tkanki zwierząt, nie tylko płuca czy krew. Biochemia
1873 E. Godlewski (starszy) publikuje klasyczną pracę O powstawaniu i zanikaniu skrobi w gałeczkach zieleni. Biologia
1873–1874 W.O. Kowalewski tworzy podwaliny paleontologii ewolucyjnej. Biologia
1875 W. Mayzel odkrywa kariokinezę w komórce zwierzęcej-pierwsze doniesienie o podziale pośrednim (mitozie) komórki zwierzęcej (niezależnie od innych badaczy). Biologia
ok. 1875; 1875 E.A. Strasburger ogłasza pionierskie prace z dziedziny cytologii roślin. Biologia
1876 A.R. Wallace tworzy podstawy nowoczesnej zoogeografii, wykrywa zależność rozmieszczenia zwierząt od czynników fizykogeograficznych i historyczno-geologicznych. Biologia
1877 K.A. Möbius wprowadza do nauki pojęcie biocenozy. Biologia
1877 W.F Kühne proponuje termin enzym w celu odróżnienia enzymów od bakterii. Biochemia
1879 Powstają systemy logiki symbolicznej (logiki zdań i logiki predykatów); G. Frege (niezależnie 1885 C.S. Peirce) formułuje współczesną teorię kwantyfikatorów. Logika
1879 W. Wundt tworzy pierwszą eksperymentalną pracownię psychologiczną. Medycyna
1879–1907 J.H. Fabre publikuje podstawowe prace o życiu (zwł. instynktach) owadów. Biologia
1879–1884 G. Cantor tworzy podstawy teorii mnogości i topologii Matematyka
1880 F. Kamieński odkrywa zjawisko mikoryzy. Biologia
1881–1887 A.A. Michelson, E.W. Morley wykazują niezależność prędkości światła od układu odniesienia. Fizyka
1882–1883 I.I. Miecznikow odkrywa fagocytozę. Biologia
1883 W.H. Nernst formułuje teorię ogniw galwanicznych. Chemia
1883 Z.F. Wróblewski, K. Olszewski dokonują skroplenia tlenu, azotu i dwutlenku węgla z powietrza, zapoczątkowując fizykę niskich temperatur. Fizyka, Chemia
1883 Th.A. Edison odkrywa emisję termoelektronową. Fizyka
1883–84 F.W. Herschel (W. Brytania) określa przybliżony kształt i rozmiary Galaktyki. Astronomia
1884 H.L.L. Le Chatelier odkrywa regułę przekory. Chemia
1885 L. Pasteur stosuje po raz pierwszy szczepionkę przeciw wściekliźnie. Medycyna
1885 H. Milne-Edwards wprowadza podział kręgowców na bezowodniowce i owodniowce. Biologia
1885–1905 W. Roux ugruntowuje eksperymentalny kierunek w embriologii, nazwany przez niego mechaniką rozwoju, a zapoczątkowany pracami O. i R. Hertwigów. Biologia
1886 van't Hoff odkrywa prawa dotyczące ciśnienia osmotycznego. Chemia
1886 McMunn odkrywa histohematyny, później zw. cytochromami . Biochemia
1887 S.A. Arrhenius formułuje teorię dysocjacji elektrolitycznej. Chemia
1887 F.M. Raoult odkrywa prawa rządzące roztworami ciekłymi. Chemia
1887 H.R. Hertz odkrywa fale elektromagnetyczne Fizyka
1887–1888 H.R. Hertz, W. Halwachs odkrywają zjawisko fotoelektryczne. Fizyka
1888–1903 I.P. Pawłow wyjaśnia mechanizm wydzielania soków trawiennych, dzięki zastosowaniu nowych metod badawczych. Biologia
1888–1915 A. Enger (wspólnie z K. Prantlem) wydaje wielotomowe dzieło Die natürlichen Pflanzenfamilien, w którym przedstawia nowoczesny, naturalny układ systematyczny świata roślin. Biologia
1890 F. Hofmeister krystalizuje pierwsze białko (albuminę jaj) Biochemia
od ok.1890; 1890 Ch.S. Sherrington dokonuje odkryć dotyczących funkcji neuronów, gł. odruchowej czynności rdzenia kręgowego, zapoczątkowuje badania na synapsach, wprowadza termin synapsa, klasyfikuje receptory. Biologia
1891–1909 P. Ehrlich formułuje podstawy współczesnej chemoterapii. Medycyna
1892 H. PoincarĂŠ odkrywa ruch chaotyczny w układach hamiltonowskich. Matematyka, Fizyka
1892 A. Weismann formułuje teorię ciągłości plazmy zarodkowej, tworzy kierunek zwany neodarwinizmem w ewolucjonizmie. Biologia
1892–1898 D.I. Iwanowski, M. Beijerinck odkrywają związki przesączalne (wirusy). Biologia, Medycyna
1893 W.F.W. Ostwaldpodaje definicję katalizatora, wg której enzymy są katalizatorami w sensie fizykochemicznym. Biochemia
1895 S. Freud tworzy teorię psychoanalizy. Medycyna
1895 W. Röntgen odkrywa promienie X. Fizyka
1895 J.E. Warming wydaje dzieło Plantesamfund, podstawowy podręcznik fitogeografii ekologicznej. Biologia
1895–1897 Hiraze, Ikeno,Webber odkrywają ruchome plemniki u miłorzębu i sagowców. Biologia
1896 J. Paczoski publikuje ÂŻycie gromadne roślin. Biologia
1897 J.J. Thomson odkrywa elektron (przewidziany teoretycznie 1868 przez G.J. Stoneya). Fizyka
1897 A.H. Becquerel odkrywa naturalną promieniotwórczość uranu. Fizyka, Chemia
1897 E. i H. Buchnerowie odkrywają, że fermentacja może przebiegać w bezkomórkowych ekstraktach z drożdży, tłumacząc ją jako proces enzymatyczny. Biochemia
1897–1901 L. Marchlewski, M. Nencki odkrywają podobieństwa chemicznej budowy chlorofilu i hemoglobiny. Biologia
1897–1904 S. Ramon a Cajal opisuje strukturę sieci nerwowej, zapoczątkowując współczesną naukę o mózgu. Biologia
1897–1912 Ch. Eijlman i K. Funk odkrywają witaminy. Medycyna
1898–1910 M. Skłodowska-Curie, P. Curie i E. Rutherford przeprowadzają podstawowe badania promieniotwórczości (odkrycie polonu i radu). Fizyka
1900 Rozpoczyna się rozwój genetyki, C.E. Correns, E. Tschermak i H. de Vries dokonują ponownego odkrycia praw Mendla. Biologia
1900 M. Planck tworzy podstawy teorii kwantów. Fizyka
1900–1901 G.B. Grassi, F.R. Schaudinn ustalają cykl rozwojowy zarodźca zimnicy i wyjaśniają rolę widliszka w tym cyklu. Biologia
1901–1902 L. Landsteiner, A. Decastello, A. Sturli odkrywają grupy krwi. Medycyna
1901–1902 H. de Vries ogłasza teorię mutacji. Biologia
1901–1908 R. Wettstein w pracy Handbuch der systematischen Botanik (t. 1–2) opracowuje filogenetyczną systematykę roślin na podstawie swej teorii o pochodzeniu kwiatu roślin okrytozalążkowych. Biologia
1900–1935 H.F. Osborn opracowuje całościowo ssaki kopalne z obszarów Ameryki Północnej. Biologia
1902 A. Carrel opracowuje technikę szwu naczyniowego; dokonuje pierwszego autoprzeszczepienia nerki u psa. Medycyna
1902 E. Fischer i F. Hofmeister wykazują, że białka mają polipeptydową strukturę. Biologia, Biochemia
1903 C. Neuberg po raz pierwszy stosuje termin biochemia. Biochemia
1904 I.P. Pawłow tworzy podstawy fizjologii wyższych czynności nerwowych; wprowadza pojęcie odruchów warunkowych, ustala dotyczące ich prawa. Biologia
1888–1903 E. Rutherford i F. Soddy formułują teorię rozpadu promieniotwórczego. Fizyka
1905 A. Carrel i C.C. Guthrie dokonują pierwszego przeszczepienia serca u zwierząt laboratoryjnych. Medycyna
1905 F. Knoop odkrywa enzymatyczny rozkład kwasów tłuszczowych zwanych β –oksydacją Knoopa. Biochemia
1905 A. Einstein ogłasza szczególną teorię względności. Fizyka
1905 A. Einstein interpretuje zjawisko fotoelektryczne przez wprowadzenie pojęcia fotonu. Fizyka
1905 E. Herzsprung odkrywa gwiazdy olbrzymy i karły. Astronomia
1905 E.H. Starling wprowadza termin hormony. Biologia, Biochemia
1905–1906 A. Einstein, M. Smoluchowski, wyjaśniają ruchy Browna, ugruntowując kinetyczną teorię materii. Fizyka
1908 H. Minkowski podaje geometryczną interpretację teorii względności. Fizyka
1909 W. Johannsen wprowadza pojęcie genu. Biologia
1909–1912 Th.H. Morgan i współpracownicy doświadczalnie wykazują rolę chromosomów w dziedziczeniu. Biologia
1910–1913 B. Russel, A.N. Whitehead, w dziele Principia Mathematica realizują program logicyzmu (wyprowadzenia matematyki z logiki), powstaje teoria typów oraz zaksjomatyzowany system rachunku predykatów. Logika, Matematyka
1911 E. Rutherford odkrywa jądro atomu, postuluje model atomu. Fizyka
1911 H. Kamerlingh-Onnes odkrywa nadprzewodnictwo. Fizyka
1911–1912 K. Funk wprowadza termin witamina, izoluje pierwszą witaminę B1. Biologia, Biochemia
1912 A. Wegener wysuwa hipotezę dryfu kontynentów. Nauki o Ziemi
1912 V.M. Slipher (USA) odkrywa zjawisko oddalania się galaktyk. Astronomia
1912 O.H. Warburg postuluje „ferment oddechowy” aktywujący tlen i odkrywa znaczenie żelaza w procesie oddychania. Biochemia
1912–1913 V.F. Hess, W. Kolhörster odkrywają promieniowanie kosmiczne. Fizyka, Astronomia
1912–1922 H.O. Wieland postuluje teorię utleniania biologicznego (oddychania komórkowego) jako odwodornienia. Biochemia
1913 N. Bohr podaje pierwszy kwantowy model atomu wodoru. Fizyka, Chemia
1913 L. Michaelis i L.M. Menten tworzą teorię kinetyki reakcji enzymatycznych. Biochemia
1916 F. de Saussure tworzy podstawy strukturalizmu w językoznawstwie. Językoznawstwo
1916 A. Einstein ogłasza ogólną teorię względności. Fizyka
1916–1919 W. Kossel, G.N. Lewis, I. Langmuir podejmują pierwsze próby sformułowania teorii wiązań chemicznych. Chemia
1919 A.S. Eddington, A.C. Cromelin i inni znajdują pierwsze obserwacyjne potwierdzenie ogólnej teorii względności. Fizyka, Astronomia
1919 E. Rutherford przeprowadza pierwszą sztuczną reakcję jądrową. Fizyka, Chemia
od 1920; 1920 J.N. Pawłowski i K.I. Skriabin publikują fundamentalne prace z zakresu parazytologii, m.in. w ujęciu ekologicznym. Biologia
1921 J. ÂŁukasiewicz, E. Post formułują wielowartościowe systemy logiki. Logika
1922 D. Hilbert przedstawia program formalizacji matematyki (teoria dowodu, syntaktyka logiczna). Matematyka, Logika
1922 L.Ružièka wysuwa hipotezę izoprenu jako prekursora wielu substancji naturalnych. Biochemia
1923 P.J. Debye, E. Hückel opracowują teorię elektrolitów mocnych. Chemia
1924–1934 L.V. de Broglie, E. Schrödinger, W.C. Heisenberg, M. Born, P. Jordan, W. Pauli, P.A.M. Dirac tworzą początki mechaniki kwantowej. Fizyka
1925 D. Keilin odkrywa istnienie cytochromów (ponownie), jego badania dają podstawy wiedzy o oddychaniu komórkowym. Biochemia
1925 W.N. Haworth wyjaśnia budowę monosacharydów i glikozydów. Biochemia
1925–1930 Ph.A.Th. Levene wyjaśnia budowę nukleotydów i wykazuje, iż są one jednostkami strukturalnymi kwasów nukleinowych. Biochemia
1925–1930 Th. Svedberg konstruuje ultrawirówkę i opracowuje metodę wyznaczania masy cząsteczkowej substancji wielocząsteczkowych (m.in. białek). Biochemia
1926 J.B. Sumner wydziela po raz pierwszy (w stanie czystym) enzym ureazę i dowodzi, że jest to białko. Biochemia
1926–1927 B. Lindblad, J.H. Oort (Holandia) stwierdzają obrót Galaktyki. Astronomia
1927 H.J. Müller odkrywa mutagenne działanie promieni rentgenowskich (doświadczenia z drozofilą). Biologia
1927 E.U. Condon, W. Heitler, F. London wyjaśniają istotę wiązania między atomami wodoru w cząsteczce H2, tworząc podstawy chemii kwantowej. Chemia, Fizyka
1927 C.J. Davisson, C.P. Thomson odkrywają dyfrakcję elektronów. Fizyka
1927 W.C. Heisenberg odkrywa zasadę nieoznaczoności. Fizyka
od ok. 1927; 1927 K. von Frisch przeprowadza podstawowe badania nad zachowaniem się zwierząt (m.in. nad odczuwaniem barwy dźwięków i czynników chemicznych, gł. przez pszczoły i ryby). Biologia
1928 R.W.L. Hartley tworzy podstawy teorii informacji. Informatyka
1928 R. von Bertananffy przedstawia koncepcję ogólnej teorii systemów. Informatyka
1928 J. von Neumann (początki: 1921 — E. Borel, 1925 — H. Steinhaus) tworzy podstawy teorii gier. Matematyka
1928 A. Fleming odkrywa antybakteryjne działanie związków pochodzenia roślinnego; powstaje pierwszy antybiotyk (penicylina). Medycyna
1928–1933 O.H. Warburg wyjaśnia znaczenie żelaza w procesie oddychania i budowę cytochromu jako żelazoporfiryny. Biologia, Biochemia
1929 P.A.M. Dirac, W.K. Heisenberg, W. Pauli tworzą podstawy elektrodynamiki kwantowej. Fizyka
1929 E. Hubble (USA) odkrywa zjawisko rozszerzania się Wszechświata. Astronomia
1929 K. Lohman odkrywa adenozynotrifosforan ATP (tzw. nietrwały fosforan). Biologia, Biochemia
od 1930; 1930 N.S. Trubieckoj, R. Jacobson (praska szkoła lingwistyczna) rozwijają metodę strukturalną w badaniach językowych i literackich. Językoznawstwo
1930–1931 K. Gödel dowodzi twierdzenia metamatematyczne dotyczące rozstrzygalności i zupełności systemów dedukcyjnych. Logika
lata 30. K. Gödel, A. Tarski ugruntowują semantykę logiczną. Logika
1930–1940 A.H. Wilson, N.F. Mott, F. Bloch, L. Brillouin tworzą początki rozwoju fizyki ciała stałego; powstaje pasmowa teoria metali i półprzewodników. Fizyka
1932 H.A. Krebs i K. Henseleit odkrywają i opisują syntezę mocznika w organizmie, tzw. mocznikowy cykl Krebsa. Biologia, Biochemia
1932 C.D. Anderson odkrywa pierwszą antycząstkę — pozyton (przewidziany teoretycznie przez P.A.M. Diraca). Fizyka
1932 J.D. Cockcroft, E.Th. Walton wywołują pierwszą reakcję jądrową za pomocą sztucznie przyśpieszonych cząstek. Fizyka
1932 J. Chadwick odkrywa neutron. Fizyka
1932 W. Heisenberg (niezależnie D.D. Iwanienko) formułuje protonowo-neutronową teorię jądra atomowego. Fizyka
1932 K. Jansky (USA) odkrywa promieniowanie radiowe Galaktyki. Astronomia
1933 G.G. Embden, O. Meyerhof, J. Parnas podają nowy opis przebiegu glikozy i fermentacji alkoholowej , zw. schematem Embdena-Meyerhofa-Parnasa. Biologia, Biochemia
1933 D. Keilin izoluje cytochrom C i opracowuje podstawy mechanizmu oddychania komórkowego. Biologia, Biochemia
1933 A. Tarski podaje semantyczną definicję prawdy. Logika
1934 A.N. Kołmogorow podaje aksjomatykę rachunku prawdopodobieństwa. Matematyka
1934 G. Genzen formułuje system dedukcji naturalnej. Logika
1934 I. i F. Joliot-Curie odkrywają sztuczną promieniotwórczość. Fizyka
1934–1937 P.A. Czerenkow, I.J. Tamm, I.M. Frank odkrywają i podają teorię promieniowania Czerenkowa. Fizyka
1935 W.M. Stanley po raz pierwszy krystalizuje wirusa mozaiki tytoniowej. Biochemia
1935 R. Schoenheimer i D. Rittenberg jako pierwsi stosują znakowanie izotopowe w badaniu metabolizmu pośredniego węglowodanów i tłuszczów. Biochemia
1935 W.C. Rose odkrywa pierwszy egzogenny aminokwas — treoninę. Biochemia
1935 H. Eyring, M. Polanyi opracowują teorię kompleksów aktywnych. Chemia
1935 Yukawa Hideki formułuje mezonową teorię sił jądrowych. Fizyka
1935–1936 V. Euler, H. Theorell, O.H. Warburg izolują koenzymy NAD i FAD oraz odkrywają współzależność między witaminami i koenzymami. Biochemia
1935–1936 O.H. Warburg i V. Euler wyodrębniają nukleotydy piryminydowe i opisują ich budowę i działanie. Biochemia
1936 J.M. Keynes formułuje teorię ekonomiczną opartą na tezie o zależności ogólnego poziomu produkcji, zatrudnienia i dochodu od wielkości inwestycji. Ekonomia
1936 A.I. Oparin formułuje teorię powstania życia na Ziemi. Biologia
1937 H.A. Krebs, F. Knoop i C. Martius formułują cykl reakcji enzymatycznych stanowiących podstawę tlenowego oddychania komórkowego zw. cyklem Krebsa lub cyklem kwasu cytrynowego. Biochemia
1937–1947 C.D. Anderson, S.H. Neddermeyer, C.M.G. Lattes, G.P.S. Occhialini, C.F. Powell odkrywają lepton μ i mezonu π. Fizyka
1938 H.A. Bethe (USA) odkrywa cykl węglowy reakcji jądrowych jako źródło energii gwiazd. Fizyka
1938 A. Brausteini Kritzman odkrywają odwracalną reakcję przenoszenia grup aminowych -NH2z aminokwasu na ketokwas — tzw. transaminację, która umożliwia biosyntezę różnych aminokwasów w organizmie żywym. Biochemia
1938–1939 O. Hahn, F. Strassmann, L. Meitner, O.R. Frisch dokonują rozszczepienia jądra atomowego. Fizyka
1939 W. Belitser, J. Cybakowa, H.M. Kalckar odkrywają fosforylację oksydacyjną. Biochemia
1939–1941 F. Lipmann formułuje pogląd, że ATP jest związkiem makroergicznym i odgrywa główną rolę w procesach przenoszenia energii. Biochemia
od 1940; 1940 C.E. Shannon, N. Wiener, A.N. Kołmogorow, D. Middleton rozwijają teorię informacji. Informatyka
1940–1944 H.W. Florey, E.B. Chain otrzymują pierwszy antybiotyk — czystą, krystaliczną penicylinę, rozpoczynają jej produkcję na skalę przemysłową oraz stosują w leczeniu. Biologia, Biochemia
1942 E. Fermi przeprowadza pierwszą kontrolowaną reakcję łańcuchową, powstaje pierwszy reaktor jądrowy. Fizyka
1942 H.O.G. AlfvĂŠn i inni tworzą podstawy magnetohydrodynamiki . Fizyka
1942–1969 M. Delbrück, W.T. Bailey, S.E. Luria, A.D. Hershey odkrywają u bakterii samorzutne tworzenie się form mutacyjnych oraz zjawisko rekombinacji u bakteriofagów. Biologia
1943–1944 B.W. Kukarin (ZSRR), W. Baade (USA) odkrywają podsystemy i populacje gwiazd. Astronomia
od 1942; 1942 G.W. Beadle, J. Lederberg, E.L. Tatum, S. Ochoa, A. Kornberg, M. Delbrück, O.T. Navery, F. Jacob, J. Monod, A. Lwoff, i inni prowadzą badania nad chemiczną naturą genów i ich rolą w biosyntezie białek i metabolizmie. Biologia
1944 P.B. Medawar odkrywa, że odrzucenie przeszczepu skóry jest spowodowane procesem immunologicznym, drugi przeszczep od tego samego osobnika jest odrzucany znacznie szybciej. Medycyna
1944 O.T. Avery, M. McCarty i C.H. McLeod wyjaśniają proces transformacji u bakterii i stwierdzają, że jest spowodowana przez DNA, co pozwala uznać DNA za czynnik dziedziczności. Biologia, Biochemia
1946 W.S. McCulloch, W. Pitts przedstawiają pierwszy model matematyczny sieci neuronowej. Informatyka
1947 W.A. Ambarcumian (ZSRR) odkrywa asocjacje gwiazd. Astronomia
1947 R.P. Feynman, J. Schwinger, Sh. Tomonaga zapoczątkowują rozwój relatywistycznej elektrodynamiki kwantowej. Fizyka
1947–1953 G.D. Rochester, C.C. Butler i inni odkrywają pierwsze hiperony i ciężkie mezony w promieniowaniu kosmicznym. Fizyka
1947–1951 F.A. Lipmann, M. Kamen, N.O. Kaplan izolują i określają budowę i rolę koenzymu A oraz acetylo-koenzymu A (tzw. czynnego octanu). Biochemia
1948 W.C. Schneider, G.H. Hogeboom wprowadzają metodę wirowania różnicowego do izolowania fragmentów komórkowych. Biochemia
1948–1962 R. Kozłowski przeprowadza fundamentalne badania nad graptolitami i ustala ich stanowisko systematyczne. Biologia
od 1948; 1948 K.Z. Lorenz i N. Tinbergen tworzą podstawy etologii. Biologia
od 1950; 1950 L.C. Pauling, F. Sanger, V. du Vigneaud prowadzą badania nad strukturą białka. Biologia
1950–1965 Z.S. Harris, N. Chomsky przedstawiają koncepcję gramatyki transformacyjno-generatywnej. Językoznawstwo
1950–1970 U. Euler, B. Katz, J. Axelrod wyjaśniają mechanizm przekaźnictwa w ośrodkowym układzie nerwowym za pośrednictwem noradrenaliny i acetylocholiny. Biologia
1944–1948 N. Wiener, W.R. Ashby tworzą podstawy cybernetyki. Informatyka
1951 A.A. Markow (wcześniej E. Post — 1936, A.Turing — 1937) tworzy teorię algorytmów. Informatyka
1951 H.Ch. van de Hulst i inni odkrywają promieniowanie radiowe neutralnego wodoru w Galaktyce. Astronomia
od 1951; 1951 Ch.H. Townes, W.A. Fabrikant, J. Weber, J.P. Gordon, H.J. Zeiger, N.G. Basow, A.M. Prochorow, T.H. Maiman zapoczątkowują i rozwijają elektronikę kwantową; powstają pierwsze masery (1953–54) i lasery (1960). Fizyka
1952 M. Danysz, J. Pniewski odkrywają i badają własności hiperjąder. Fizyka
1952 L.C. Pauling i E.J. Corey proponują spiralny model cząsteczki białka (w postaci a-heliksu). Biologia, Biochemia
1952 J. Dausset odkrywa u człowieka gł. kompleks zgodności tkankowej (MHC). Medycyna
1952 Zespół pod kierunkiem E. Tellera buduje bombę wodorową. Fizyka
1952–1954 P.C. Zemecnik i współpracownicy ustalają, że miejscem biosyntezy białek są cząsteczki rybonukleoproteidowe zw. później rybosomami. Biologia, Biochemia
1953 F. Dickens, B.L. Horecker i O.H. Warburg opisują szereg reakcji prowadzących do rozkładu glukozy, zw. cyklem pentozofosforanowym. Biologia, Biochemia
1953 S.L. Miller otrzymuje mieszaninę prostych aminokwasów poprzez wyładowanie elektryczne w pierwotnej atmosferze (tj. metanu, amoniaku, wodoru i pary wodnej), co stanowi potwierdzenie teorii Oparina. Biologia
1953 F.H.C. Crick, J.D. Watson podają model struktury przestrzennej kwasu deoksyrybonukleinowego DNA (podwójna spirala). Biologia, Biochemia
1953 F. Sanger ustala strukturę insuliny. Biochemia
1954 J.E. Murray i J.P. Merrill dokonują pierwszego przeszczepienia nerki od brata bliźniaka. Medycyna
1954 M. Schwarzschield, H.L. Johnson wyjaśniają ewolucję gwiazd na podstawie badań gromad gwiezdnych. Astronomia, Fizyka
1955–1956 Doświadczalne potwierdzenie istnienia antynukleonów (antyprotony — E. Segrè, O. Chamberlain i inni, antyneutrony — B. Cork i in.). Fizyka
1956 T.D. Lee, C.N. Yang, C.S. Wu, L.M. Lederman i inni odkrywają naruszenie zasady zachowania parzystości w słabych oddziaływaniach oraz symetrii C. Fizyka
1957 L.D. Landau, T.D. Lee, C.N. Yang wysuwają hipotezę ścisłej niezmienniczości CP. Fizyka
1957 R.L. Mössbauer odkrywa zjawisko nazwane efektem Mössbauera. Fizyka
po 1957; 1957 W związku z osiągnięciami kosmonautyki (sztuczne satelity, statki załogowe, kosmiczne statki naukowe) powstają nowe możliwości badawcze, a problematyka nauk przyrodniczych ulega rozszerzeniu. Metodologia
1958 J.A. van Allen odkrywa otaczające Ziemię pasy, nazwane pasami van Allena. Nauki o Ziemi
1958 R.P. Feynmann, M. Gell-Mann opracowują uogólnioną teorię słabych oddziaływań typu prąd-prąd. Fizyka
do 1959; 1959 S. Ochoa i A. Kornberg wyjaśniają mechanizm biologicznej syntezy DNA i RNA. Biologia, Biochemia
1959 M. Strell, A. Kalojanoff, E.B. Woodward dokonują syntezy zielonego barwnika roślin — chlorofilu. Biologia
1960 M. Legrain, R. Kuss, J. Hamburger dokonują pierwszego przeszczepienia nerki od siostry do brata oraz od osoby niespokrewnionej. Medycyna
1960 P. Mitchell formułuje teorię chemiosmotyczną tłumaczącą przemiany energetyczne w oksydacyjnej fosforylacji i fotofosforylacji. Biochemia
1960–1970 R.S. Dietz, J.T. Vine, J.B. Heizler, J.T.A. Wilson i inni przyczyniają się do powstania teorii tektoniki płyt litosferycznych. Nauki o Ziemi
1960–1971 W.E. Sutherland odkrywa znaczenia cyklicznego AMP w procesie regulacji hormonalnej. Biologia, Biochemia
1961 M. Gell-Mann i inni wprowadzają symetrię unitarną SU(3) i opartą na niej klasyfikację hadronów. Fizyka
1961 F. Jacob, J. Monod odkrywają istnienie informacyjnego RNA (mRNA) oraz przedstawiają model regulacji działania genów. Biochemia
1961–1968 M.W. Nirenberg, S. Ochoa odkrywają zasady przekazywania informacji genetycznej. Biologia
1962 Wprowadza się azatioprynę do immunosupresji klinicznej Medycyna
1962 E.N. Leith, J. Upatnieks dokonują pierwszej realizacji holografii. Fizyka
1962 Odkryte zostaje (USA) pierwsze źródło promieniowania rentgenowskiego, ScoX–1, poza Układem Słonecznym. Astronomia
1963 T. Starzl dokonuje pierwszego przeszczepienia wątroby u człowieka (także przeszczepienia śledziony). Medycyna
1963 N.E. Lorenz odkrywa chaos deterministyczny w układach dyssypatywnych. Matematyka, Fizyka
1963 F. Jacob, J. Monod, J.P. Changeux odkrywają allosteryczne hamowanie enzymów. Biochemia
1963 T.A. Mattheus, A.R. Sandage, M. Schmidt (USA) odkrywają kwazary. Astronomia
1964 D. Baltimore i H.M. Temin odkrywają nowy mechanizm przekazywania informacji genetycznej zależny od enzymu nazwanego odwrotną transkryptazą. Biochemia
1964 J.W. Cronin i inni odkrywają naruszenie niezmienniczości CP w rozpadach neutralnych mezonów K. Fizyka
1964 M. Gell-Mann i G. Zweig formułują hipotezę kwarkową. Fizyka
1964–1965 A.A. Penzias i R.W. Wilson (USA) odkrywają promieniowanie reliktowe. Astronomia, Fizyka
1965 R.B. Woodward i R. Hoffmann opracowują reguły dotyczące przebiegu tzw. reakcji uzgodnionych. Chemia
1965 R.W. Holley i Zachau ze współpracownikami przeprowadzają pierwsze wyznaczenia sekwencji kwasów nukleinowych. Biochemia
1966 C. Lillehei dokonuje pierwszego przeszczepienia trzustki u człowieka. Medycyna
1966 G.H. Khorama, M.W. Nirenberg, R.W. Holley dokonują pełnego rozszyfrowania kodu genetycznego. Biologia, Biochemia
1967 Ch. Bernard dokonuje pierwszego przeszczepienia serca u człowieka. Medycyna
1967 B. Mandelbrot w artykule zatytułowanym „How long is the coast of Britain?” wprowadza pojęcie geometrii fraktalnej. Matematyka, Fizyka
1967–1968 A. Salam, S. Weinberg, Sh.L. Glashaw tworzą zunifikowaną teorię oddziaływań elektromagnetycznych i słabych. Fizyka
1967–1968 A. Hewish, J. Bell (W.Brytania) odkrywają pulsary. Astronomia
1967 A. Kornberg, M. Goulian dokonują syntezy DNA wirusa. Biologia
1967–1987 D.J. Cram, J.M. Lehn, C.J. Pedersen dokonują znacznego postępu w dziedzinie syntezy stereoselektywnej. Chemia
1968 W Uniwersytecie Harvarda w Cambridge zostają opracowane kryteria śmierci mózgu. Medycyna
1968 Uzyskane zostają pierwsze dane o partonowej strukturze nukleonów. Fizyka
1968–1970 W. Arber, H. Smith, D. Nathans odkrywają enzymy restrykcyjne i określają mechanizm ich działania, dając podstawy inżynierii genetycznej. Biologia, Biochemia
1969 P. Kluyskens dokonuje pierwszego przeszczepienia krtani u człowieka. Medycyna
1969 C. Lillehei dokonuje jednoczesnej transplantacji serca i płuc. Medycyna
1969 R.B. Merrifield dokonuje syntezy chemicznej enzymu rybonukleazy. Biologia
od 1970; 1970 D. Baltimore przyczynia się do intensywnego rozwoju biologii molekularnej. Biologia
od 1970; 1970 D. Ruelle, F. Takens, M.J. Feigenbaum, D. Farmer i inni przyczyniają się do intensywnego rozwoju teorii nieliniowych układów dynamicznych. Fizyka, Matematyka
1970–1975 H.G. Khorana dokonuje pierwszej chemicznej syntezy naturalnego genu bakteryjnego. Biologia, Biochemia
1972 Odkryta zostaje cyklosporyna — używany współcześnie lek immunosupresyjny. Medycyna
1973 Odkryte zostają prądy neutralne w oddziaływaniach słabych. Fizyka
od 1973; 1973 P. Berg, H.W. Boyer, S. Cohen, R.W. Davis, K. Murray przenoszą geny wyższych organizmów do bakterii, zapoczątkowując rozwój inżynierii genetycznej; 1980 Berg i współpracownicy jako pierwsi dokonują połączenia DNA dwóch różnych organizmów — faga l i wirusa SV40. Biologia, Biochemia
1974 Odkryta zostaje cząstka zawierająca czwarty kwark (powabny). Fizyka
1974 R.A. Hulse, J.H. Taylor Jr odkrywają podwójny pulsar. Astronomia
1975 Odkryty zostaje drugi ciężki lepton (tau). Fizyka
1977 Odkryta zostaje pierwsza cząstka zawierająca piąty kwark (piękny). Fizyka
1978 P. Leder odkrywa istnienie w DNA nie kodujących fragmentów tzw. intronów. Biochemia
1980 W. Gilbert, F. Sanger opracowują niezależnie od siebie dwie różne techniki szybkiego ustalania sekwencji zasad w DNA, co znacznie rozszerza wiedzę na temat reakcji chemicznych zachodzących w komórkach. Biochemia
od 1980; 1980 Masowa produkcja komputerów osobistych powoduje elektronizację i komputeryzację badań we wszystkich dziedzinach nauki. Metodologia
od 1980; 1980 J. Hopfield i inni odkrywają ponownie i dynamicznie rozwijają tematykę sieci neuronowych. Informatyka
1983 Odkryte zostają bozony pośrednie W± i Z0, będące nośnikami oddziaływań słabych. Fizyka
1985 M.S. Brown, J.L. Goldstein wyjaśniają mechanizm regulacji metabolizmu cholesterolu, co stwarza nowe możliwości leczenia i zapobiegania miażdżycy. Medycyna
1986 Odkryte zostaje nadprzewodnictwo w wysokich temperaturach. Fizyka
1987 Dokonany zostaje pierwszy pomiar strumienia neutrin od gwiazdy supernowej. Astronomia
lata 90. XX w. Opracowanie metod laserowych pozwalających na badanie przebiegu i mechanizmu reakcji chemicznych w czasie rzeczywistym (femtosekund) – A. Zewail Chemia
1992 Obserwacje niejednorodności pozostałego po Wielkim Wybuchu promieniowania reliktowego (satelity IRAS i COBE) potwierdzają istnienie wielkoskalowej struktury we Wszechświecie. Astronomia
1993 Odkrycie mikrosoczewkowania grawitacyjnego Astronomia
1995 Odkrycie pierwszych planet, krążących wokół normalnych gwiazd Astronomia
1995 Połączenie amerykańskiego wahadłowca Atlantis z rosyjską stacją kosmiczną Mir, wspólne eksperymenty naukowe. Astronomia
1996 I. Wilmut i współpracownicy sklonowali z komórek somatycznych pierwszego ssaka — owcę Dolly (ogłoszenie wyników 1997) Biologia
1997 Lądowanie sondy kosmicznej Pathfinder na powierzchni Marsa i umieszczenie sterowanego z Ziemi robota. Astronomia
1998 L. Ignaro, R. Furchgott, F. Murad odkryli nowy przekaźnik synaptyczny – tlenek azotu, działający na mięśnie gładkie układu krwionośnego Biologia
2001 Pierwsze miękkie lądowanie sondy na asteroidzie. Astronomia

 


Dzisiaj stronę odwiedziło już 1 odwiedzający (14 wejścia) tutaj!

Allegro - największe aukcje internetowe, najniższe ceny! Kup i sprzedaj! http://www.kupujemy.pl/cena-RTV--0D.html ,
---------------------------------------------------
---------------------------------------------------
Zarabienie w sieci

SHOTBUX

-----------------------------------------------------

,

------------------------------------------------
http://www.kupujemy.pl/cena-Komputery--0D.html
-----------------------------------------------

Pogoda na jutro

,

---------------------------------------------------

,
---------------------------------------------------


=> Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=
Buty damskie-bardzo niskie ceny,wysoka jakośćKredyty,konta osobiste,karty kredytowe,ubezpieczenia Portal rozrywkowy,humor,filmy,włatcy móch Praca w domu,zarabianie w internecieKredyty,konta osobiste,karty kredytowe,ubezpieczenia